Wiosna

[spokojna muzyka grana na harmonijce i kalimbie] 

Narratorka: Tu Stowarzyszenie Pracownia Etnograficzna i nasz projekt Rok z etnografią. Zapraszamy na słuchowisko dla dzieci. Wiosna

[kapanie wody, śpiew ptaków]

Narratorka: Ach, czyżby już nadchodziła wiosna? Po długiej i chłodnej zimie wszyscy czekali na początek nowej pory roku. Śniegi powoli topniały, lód na jeziorach i rzekach się kruszył, a przyroda budziła się do życia. Przebiśniegi i krokusy wyglądały spod śniegu, a bociany i jaskółki wracały z ciepłych krajów. Wierzono, że gdy bociany budowały swoje gniazda niedaleko jakiegoś gospodarstwa, przynosiło to szczęście jego mieszkańcom.

[klekot bocianów]

Narratorka: Wszystkie znaki w przyrodzie zwiastowały, że wiosna tuż tuż! Dawniej ludzie mieli różne zwyczaje, którymi żegnali zimę. Najbardziej znanym obrzędem było topienie Marzanny, czyli kukły symbolizującej mroźną porę roku. Najczęściej była zrobiona ze słomy i ubrana w strój kobiecy. Mieszkańcy wsi w uroczystym pochodzie zanosili ją nad rzekę i wrzucali do wody, aby popłynęła z nurtem w dal.

[dźwięk płynącej wody w rzece]

Narratorka: Za to aby przywitać wiosnę, w niektórych wsiach chodzono z gaikiem. Były to kolorowo przystrojone zielone gałązki, udekorowane wstążkami, kwiatami z bibuły, a nawet wydmuszkami. Z taką ozdobą młodzież obchodziła uroczyście całą wieś. W zamian dostawała od odwiedzanych osób jedzenie, a także trochę pieniędzy na szczęście i pomyślność.

[dźwięk rzucanych monet, dalej dźwięk przerzucania siana]

Narratorka: Wiosna to również czas porządków. Odświeżano domy i zagrody. Gospodynie z pomocą rodziny wynosiły wszystkie sprzęty na podwórze i wymiatały dokładnie wnętrze chałupy. Sprzątano także w stajniach i oborach, aby i zwierzęta gospodarskie miały czysto.

[skrzypienie metalowych zawiasów otwieranej furtki, beczenie owcy, gdakanie kur]

Narratorka: Robiono też wielkie pranie, ale nie było pralek, jakie znacie dzisiaj. Używano balii i drewnianej lub metalowej tary, na której czyszczono ubrania.

[przelewanie wody, dźwięk tarcia mokrego materiału o metalową tarę]

Narratorka: Ze wszystkimi porządkami trzeba było zdążyć przed Wielkanocą, bo było to ważne święto. Jedną z bardziej popularnych tradycji wielkanocnych do dziś pozostaje zdobienie jajek, zwanych pisankami. Robiono to na różne sposoby: wykorzystywano wosk, kolorową włóczkę albo wycinanki z papieru. Jajka wielkanocne symbolizowały nowe życie.

[bicie dzwonu kościelnego]

Narratorka: W Niedzielę Wielkanocną, po porannej mszy zwanej rezurekcją, zasiadano do uroczystego śniadania, które składało się z pokarmów poświęconych w Wielką Sobotę. Na stole wśród wielkanocnych potraw nie mogło zabraknąć słodkości takich jak baba wielkanocna, mazurek czy sernik. Mmm, pyszności! Po śniadaniu odbywały się gry i zabawy, m.in. walatka, czyli turlanie po stole malowanych jaj lub stukanie się jajkami trzymanymi w ręku. Wygrywała ta osoba, której jajko zostało najdłużej niestłuczone!

[śmiechy dzieci, stukanie sztućców]

Narratorka: Święta kończył Poniedziałek Wielkanocny, czyli śmigus-dyngus. Był to dzień spotkań rodzinnych, zabaw, a także polewania się wodą! Woda to symbol oczyszczenia i szczęścia na kolejne miesiące, więc warto było zostać oblanym! Kiedyś szczególnie kawalerowie oblewali wodą panny, które im się podobały.

[śmiechy i piski dzieci, dźwięk lania wody]

Narratorka: Kiedy wiosenna roślinność była już w pełnym rozkwicie, przychodził czas Zielonych Świątek. W całej Polsce powszechny był zwyczaj majenia domów z tej okazji, czyli utykania zielonych gałązek we wrota, płoty i ściany budynków. Wierzono, że młoda zieleń i życiodajne soki w gałązkach przynoszą powodzenie, pobudzają wzrost roślin, chronią od złego i odczyniają złe uroki.

Jedenaście dni po Zielonych Świątkach obchodzone jest Boże Ciało. Tego dnia do dziś z kościoła wychodzi uroczysta procesja, która odwiedza cztery ołtarze ustawione na zewnątrz świątyni. Ludzie chcą, żeby tego dnia miejsce, w którym żyją, wyglądało jak najpiękniej: ozdabiają zielenią drogi, bramy i płoty, a w oknach stawiają obrazy religijne. W niektórych miejscowościach mieszkańcy wspólnie układają na trasie procesji piękne dywany z kwiatów.  

[melodia kościelna „Bądźże pozdrowiona Hostyjo żywa” grana na trąbce, klarnecie, akordeonie, skrzypcach i kontrabasie]

[spokojna muzyka grana na harmonijce i kalimbie] 

Narratorka: Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o Roku z etnografią, zajrzyj na stronę czteryporyroku.etnograficzna.pl Słuchowisko zrealizowało Stowarzyszenie „Pracownia Etnograficzna” w ramach projektu “Etnografia dla dzieci i młodzieży polonijnej”. Zadanie dofinansowane w ramach sprawowania opieki Senatu Rzeczypospolitej Polskiej nad Polonią i Polakami za granicą w 2025 roku. Utwór dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowa.